Rede voor verdraagzaamheid
4 oktober 2008, spreker Bart Willemsen, districtchef Alblasserwaard Vijfheerenlanden, politie Zuid-Holland Zuid
In 2005 startte SIRE de campagne Kort Lontje. Volgens de stichting een luchtige manier om mensen over hun eigen gedrag na te laten denken. Volgens diverse partijen zou de campagne een succes zijn en zou 73% van de ondervraagden het begrip ´Kort Lontje´ inmiddels kennen.
Soms denk ik dat 73% het begrip dan wel kent maar of ze er wat mee doen is een tweede. Immers, veel, erg veel van de zaken en incidenten waar de politie bij komt hebben te maken met onverdraagzaamheid. Onverdraagzaamheid in het sociale verkeer, onverdraagzaamheid in het wegverkeer en onverdraagzaamheid binnen relaties. En je hoeft geeneens als politieman- of vrouw op straat te lopen om te worden geconfronteerd met onverdraagzaamheid:
Thuis hebben we een scooter die bij gebrek aan een garage op straat staat met een waterdichte hoes erover. Vaak is de hoes ‘s ochtends vuil door urinerende honden. Dan wordt het ontmantelen van je scooter best een vies klusje. Laatst zag ik een hond en zijn baas aan komen lopen en u raadt het al, de hond deed zijn boodschap tegen de hoes. Ik liep op z’n baas af en vroeg de man op rustige en zelfs beleefde wijze of hij dat de volgende keer wilde voorkomen. Je zou dan enig schuldbewust gedrag verwachten bij zo iemand maar deze heer koos ervoor om vol in de aanval te gaan. Ik was een zeikerd, het hoort erbij als je je scooter buiten neerzet en hij eindige met wat nare ziektes die hij mij toewenste. En dan gaat het nog maar over een plassende hond…
Gisterenochtend, op weg naar kantoor, was er een wegopbreking op de dijk en voor de doorstroming was er een tijdelijk verkeerslicht neergezet. Wie groen heeft rijdt, wie rood heeft wacht. Ik reed als een van de laatste auto’s door groen en kennelijk was de afstelling van de verkeerslichten zo strak dat de andere richting al groen had terwijl wij nog de versmalling langs reden. De eerste auto van de andere zijde trok op, IJHIJHIJ had immers groen en blokkeerde daarmee de totale doorstroming. Erg onverdraagzaam…. Het uitstappen en de man toespreken zou wellicht niet veel hebben geholpen, mijn uniform deed dat wel, jammer dat het zo moet lopen….
Onverdraagzaamheid, het is iets waar we dagelijks persoonlijk mee te maken krijgen, waar de media en de politiek hun invloed op hebben, waar we gezamenlijk iets van vinden en er een vuist tegen maken. Over die media en vooral de politiek gesproken: Jan Stikvoort, korpschef van de regio Hollands Midden waar Gouda onder valt, heeft er een mening over. Gisteren debatteerde hij daarover bij Pauw en Witteman. Zonder partij te kiezen moet ik zeggen dat Stikvoort in ieder geval het probleem op inhoud duidelijk wilde maken en vooral niet groter wilde maken dan het is. Het is dan jammer dat Laetitia Griffith als vertegenwoordiger van de politiek vooral haar ongenoegen wil etaleren over het proces en minder aandacht heeft voor de daadwerkelijke problemen in Gouda.
Wat is verdraagzaamheid? Wat is de rol van u en van de politie?
Daar wil ik het over hebben. Eerst wil ik even stilstaan bij het begrip verdraagzaamheid en welke uitleg we hieraan kunnen geven. Daarna maak ik de koppeling naar onze verantwoordelijkheden daarin, zowel als burger als politie.
Verdraagzaamheid is een veelomvattende term. Zo kun je deze uitleggen als geduld of tolerantie. Laatstgenoemde is afgeleid van het Latijnse ´tolerare´ dat uithouden en verdragen betekent. Het verdragen dat andere mensen andere overtuigingen, inzichten, ambities en gewoonten hebben. Met andere woorden: vast kunnen houden aan een eigen levensovertuiging en tegelijkertijd andere overtuigingen of levensstijlen toestaan.
Dat betekent ook dat afwijkend gedrag of afwijkende meningen niet worden gediscrimineerd ondanks dat het door de meerderheid wordt verworpen.
Echter, daar waar de tolerantie te groot is, zal de maatschappij niet goed meer functioneren en ontstaan er ontwrichte situaties. Dat zijn de situaties die figuren zoals Wilders graag aanpakken en ze uitvergroten tot absurde proporties om zo hun punt te kunnen maken.
In het centrale thema van vanmiddag ligt ook ´dragen´ verankerd. Het dragen van elkaars lasten. Het verbindt mensen aan elkaar. Het is niet vrijblijvend, men kan dan ook niet verdraagzaam en tolerant aan de zijlijn blijven staan. Het verwijst ons naar de tolerantie van een heilige als Sint Fransiscus die met moedigheid en dapperheid de ellende van de wereld wist te dragen. Daarbij gaat het om draagkracht. Draagkrachtige mensen zijn mensen die betrokken zijn. Mensen die niet weglopen van hun verantwoordelijkheid om zorg te dragen en oog te hebben voor hun medemens.
Het zijn ook mensen die aan de bel trekken als het bij de buren mis gaat, als hulp geboden moet worden en er niemand in de buurt is. Zij gaan met liefde en respect om met degene die er andere, strijdige gewoonten op na houden. Zij draaien het hoofd niet weg, maar stappen erop af, zijn niet alleen draagkrachtig maar ook daadkrachtig. Zijn bellen ook de politie bij verdachte situaties.
Ik hoor u denken: Ja, dan moet je er wel op kunnen vertrouwen dat er iets gebeurt, dat de politie ingrijpt, dat zij het van mij over kunnen nemen. Soms lukt dat niet op tijd maar heel vaak zijn we er heel snel om dat wel te doen. Dat brengt mij bij verdraagzaamheid als het ´dulden´ van gedrag en gewoonten.
Geen tegenspraak verdragen is niet hetzelfde als geen tegenspraak dulden. Bij ´dulden´ is er sprake van een gezagsverhouding of een autoriteit. Wanneer iemand duldt, suggereert dat ook dat hij de keus heeft om te verbieden of het kwaad aan te pakken maar op basis van de gegeven omstandigheden goed over die keus nadenkt. Zo iemand is ook verdraagzaam. Zo ´iemand´ wil de politie zijn.
Waakzaam en dienstbaar
De politie Zuid-Holland-Zuid heeft in 2006 een visiedocument opgesteld. Daarin staat dat, door de toenemende vraag naar veiligheid, de politie steeds meer zal worden aangesproken op haar rol als leverancier van veiligheid. De missie luidt: ´waakzaam en dienstbaar staat de politie voor de waarden van de rechtsstaat´.
Waakzaam betekent voortdurend alert zijn op veiligheidsproblemen. Dienstbaar houdt in dat mensen erop kunnen vertrouwen dat wij gehoor geven als zij een beroep op ons doen. Met aandacht en interesse voor de belangen en de beleving van ieder individu.
Eén van de belangrijkste pijlers daarin is de zogenaamde actieve wederkerigheid. Ik heb de tijd niet om hier uitgebreid op in te gaan maar het gaat kort gezegd hierom: Veel burgers nemen het contact met de politie serieus en verlangen dat ook van de politie.
Daarom moet de politie ook waarmaken dat zij ingrijpt op momenten dat het nodig is, geen ´dikke-ik-gedrag´ duldt, mensen beschermt die in verdrukking komen en het goede in de samenleving bevordert. Dat kunnen wij niet zonder u, zonder verantwoordelijke en daadkrachtige burgers.
De kern en kracht van ons vak ligt in de ontmoeting met burgers. Als het daarin goed gaat werken we gezamenlijk en betrouwbaar aan een leefbare en verdraagzame samenleving, waar mensen tot hun recht komen.
In de nacht van zaterdag 9 januari 1999 werd de meest wrede vorm van onverdraagzaamheid Froukje Schuitmaker en Marianne Roza fataal. Verdriet en grote maatschappelijke verontwaardiging volgden. Een schril contrast met de goede bedoelingen van de SIRE campagne waar ik mijn verhaal mee begon.
Vandaag staan we opnieuw stil bij deze trieste gebeurtenis. Een moment van herdenking en bezinning. Maar dat niet alleen. We kijken ook vooruit om gezamenlijk na te denken over onze verantwoordelijkheid in verdraagzaamheid.
